تشخیص بیماری ام اس اساسا بر پایه بروز علائم دال بر بیماری و اطلاعات بدست آمده از تصویر برداری مغز می باشد.
در ال حاضر هیچ روش قطعی برای تشخیص و یا رد قطعی بیماری ام اس وجود ندارد و هیچ یک از تست های موجود به پزشکان ( معمولا متخصصین مغز و اعصاب) در تشخیص قطعی کمک نمی کند.
پزشک متخصص مغز و اعصاب با رد سایر علل احتمالی، این بیماری را تشخیص می دهد :
- پزشک شما با پرسیدن سوالاتی درباره سوابق پزشکیتان، مشخص خواهد کرد که آیا در گذشته مشکلات نورولوژیک داشته ای که به علت خفیف بودن، آن را جدی نگرفته اید ؟
- پزشک شما با انجام معاینه نورولوژیک ، علائم و نشانه های غیر طبیعی عصبی شما را مشخص خواهد کرد.
- پزشک شما با جمع آوری اطلاعات تکمیلی از طریق تصویر برداری ام آر آی، آزمایش های مشخص کننده فعالیت الکتریکی مغز مانند پتانسیل های بر انگیخته (evoked potentials) ، بررسی مایع مغزی – نخاعی (linmbar puncture) ، و تست های آزمایشگاهی مانند آزمایش نوارهای اولیگوکلونال (oligoclonal) به دنبال شواهدی در جهت تایید تشخیص ام اس خواهد بود.
معاینه نورولوژیک
معاینه نورولوژیک ، عملکرد سیستم عصبی شما را بررسی می کند و باید ه طور منظم توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام شود. متخصص مغز و اعصاب هر گونه تغییری در سیستم بینایی ، شنوایی ، حسی و گفتاری شما را بررسی می کند. علاوه بر این ، رفلکس های آرنج ، مچ دست ، زانو ، مچ پا و کف پای شما برای یافتن هر گونه اختلال غیر طبیعی که احتمال وجود بیماری دیگری را مطرح سازند، بررسی می شود.
![[تصویر: ghgjcfnq4dnpa8u2w59.jpg]](http://irupload.ir/images/ghgjcfnq4dnpa8u2w59.jpg)
با مشاهده نحوه ایستادن و یا راه رفتن (حرکات پاها ، طرز ایستادن ، نوسان دست ها هنگام ایستادن یا راه رفتن، ضعف و یا سفتی عضلات)، آتاکسی و یا اختلال حسی ای ممکن است شناسایی شوند که ناشی از ضایعات مغز یا نخاع می باشند.
علاوه بر این، پزشک شما اختلالات احتمالی در گوش ( شنوایی )، شکل ظاهری صورت (اختلال حس)، گلو (بی حسی) و اختلال تکلم را نیز مورد بررسی قرار خواهد داد.
عصب بینایی که از مغز تا چشم امتداد می یابد، به طور شایع در بیماری ام اس گرفتار می شود. معاینات عصب بینایی شامل معاینه حدت بینایی، پتانسیل های بر انگیخته بینایی و معاینه دقیق خود چشم می باشد. بررسی حدت بینایی به کمک تابلو های چشمی مخصوص و ارزیابی عصب بینایی به وسیله افتالموسکوپ لنجام میگیرد. تمام این معاینات به راحتی و بدون درد قابل انجام می باشند . یافته های غیر طبیعی دیگری از قبیل لرزش کره چشم (نیستاگموس) نیز می تواند وجود داشته باشد که ناشی از بیماری ام اس و یا اختلال دیگر با منشاء گوش داخلی می باشد.
![[تصویر: xiebojltp7gkufm04lfq.jpg]](http://irupload.ir/images/xiebojltp7gkufm04lfq.jpg)
علاوه بر معاینات نورولوژیک، تست های دیگری از قبیل ام آر آی نیز به طور متداول انجام می شود. اگرچه فقط به کمک ام آر آی می توان ضایعات ام اس را مشاهده کرد، اما یا این وجود، تشخیص قطعی تنها به استناد ضایعات موجود در ام آر آی ممکن نمی باشد. ام آر آی ممکن است تمام ضایعات را خصوصا در مراحل اولیه بیماری نشان ندهد و نیز ضایعاتی مشابه با ضایعات ام اس ممکن است در ام آر آی دیده شوند که ناشی از سایر بیماری های دستگاه عصبی باشند.
تصویر برداری ام آر آی
ام آی آی اندازه، پراکندگی و تعداد ضایعات یا پلاک های مغز و گاهی نخاع را به وضوح نشان می دهد.
این روش، ابزاری بسیار مفید می باشد زیرا می تواند تغییرات فعالیت بیماری را طی زمان نشان دهد.
با تزریق ماده حاجب مثلا به داخل ورید های بازو ممکن است بتوان ضایعات جدید، حتی در مراحل اولیه التهابی را تشخیص داد.
ضایعات تشخیص داده شده در ام آر آی در کنار سابقه بالینی بیمار و معاینات نورولوژیک می توانند شاخص تقریبا مطمئنی برای تشخیص بیماری ام اس باشند.
انجام ام آر آی
آم آر آی روشی بسیار حساس و دقیق جهت تصویر برداری از ضایعات مغزی می باشد (شکل زیر آ و ب). انجام این روش می تواند برای بیمار خسته کننده باشد زیرا از نظر زمانی کمی طولانی است. یا تصویربرداری معمولی با این روش معمولا بین 10 تا 20 دقیقه طول می کشد و در هنگام انجام آن بینار باید روی یک میز مخصوص که در داخل یک لوله بزرگ حرکت می کند دراز بکشد و کوچکترین حرکتی انجام ندهد. سروصدای دستگاه ممکن است تا حدی بیمار را آزار دهد، لذا در بعضی مراکز به بیمار وسیله ای جهت گذاشتن در گوش به منظور کاهش صدا داده میشود و یا برای او موسقی پخش میشود.
![[تصویر: 0ilm866o1sv89xtmd7mq.jpg]](http://irupload.ir/images/0ilm866o1sv89xtmd7mq.jpg)
علاوه بر این، وسیله ای در اختیار بیمار قرار داده می شود تا در صورت بروز مشکل در زمانی که در داخل دستگاه قرار دارد، با فشار یک دکمه با رادیولوژیست ارتباط برقرار کند.
در ام آر آی از اشعه ایکس استفاده نمی شود، لذا می توان هر چند بار که لازم باشد ان لا انجام داد.
پتانسیل های بر انگیخته
در جریان بیماری ام اس به علت تخریب غلاف های میلین که پوشاننده رشته های عصبی و عایق و محافظ آنها می باشند، هدایت عصبی در مناطقی که اعصاب بدون میلین هستند به شدت کند می شود.
در جریان بررسی پتانسیل های برانگیخته (EPs) ، زمان مورد نیاز برای رسیدن یک تحریک عصبی مغز به دقت ثبت شده و با مقایسه این زمان در بیمار و فرد سالم، میزان تاخیر هداین پیام عصبی مشخص می شود.
با اندازه گیری فعالیت الکتریکی مغز، متخصص مغز و اعصاب می تواند ضایعای را شناسایی کندکه علائم بالینی را ایجاد نکرده است. روش های غیر تهاجمی مانند پتانسیل های برانگیخته که میزان پاسخ الکتریکی مغز به تحریکات خاص را مشخص می کنند، هنوز دارای ارزش فراوانی هستند، به ویژه در مواردی که تشخیص هنوز قطعی نشده است.
بررسی پتانسیل برانگیخته به پزشک متخصص مغز و اعصاب کمک می کند تا موارد غیر طبیعی در هدایت عصبی را در ضایعاتی که به اصطلاح خاموش نامیده می شوند و هنوز حتی هیچ اختلال نورولوژیک بالینی ایجاد نکرده اند، مشخص کند.
پتانسیل های برانگیخته نه تنها در تشخیص بیماری ام اس بلکه جهت بررسی سیر بیماری نیز مفید هستند.
پتانسیل های بر انگیخته بینایی
پتانسیل های بر انگیخته بینایی عموما به عنوان بخشی از روند تشخیص بیماری ام اس انجام می شوند. در این روش مدت زمان لازم برای هدایت اطلاعات بینایی از طریق عصب بینایی به منطقه ای از مغز که مسئول پردازش ابتدایی اطلاعات بینایی است، اندازه گیری می شود.
در این روش غیر تهاجمی ، الکترودهایی رو سر بیمار قرار داده می شوند و فعالیت الکتریکی داخل مغز (امواج مغزی) بیمار را شناسایی می کنند. برای سنجش پیام های عصبی که در طول عصب بینایی (بین چشم ها و مغز) انتقال می یابند، از بیمار درخواست می شود که به یک صفحه شطرنجی که مربع کوچکی در وسط دارد خیره شود. (شکل زیر)
![[تصویر: jfp951ubqm3jq5ie5t5g.jpg]](http://irupload.ir/images/jfp951ubqm3jq5ie5t5g.jpg)
آسیب عصب بینایی موجب بروز اختلالاتی در پتانسیل برانگیخته بینایی (VEP) می شود. از آنجایی که این اختلالات در 75 تا 97 درصد بیماران ام اس دیده می شود شناسایی آنها در فردی که از نظر بالینیف بینایی طبیعی دارد، ممکن است به تشخیص بیماری ام اس کمک کند.
تست های آزمایشگاهی
کشیدن مایع نخاعی
تشخیص بیماری ام اس کار آسانی نیست، و از تست های آزمایشگاهی می توان برای فراهم کردن شواهد بیشتر استفاده نمود. یکی از این تست ها ، نمونه برداری از مایع مغزی نخاعی (CSF) از منطقه حاوی مایع در نخاع است. در حین نمونه برداری مایع مغزی نخاعی، شما باید دراز بکشید و یک سوزن مخصوص، مایع را از نخاع شما خارج می کند. ممکن است لازم باید برای انجام این تست، چند ساعتی را در بیمارستان بگذرانید.
کشیدن مایع نخاعی در جهت تایید یا رد تشخیص بیماری ام اس مورد استفاده قرار می گیرد. تست های مختلفی را می توان بر روی مایع مغزی نخاعی انجام داد مثل بررسی وجود نوارهای اولیگوکلونال که می توانند نشانگر وجود بیماری ام اس باشند.
اکثر مبتلایات به بیماری ام اس ثابت شده (90 درصد آنها) در بررسی مایع نخاعی شواهدی دال بر وجود بیماری ام اس را نشان می دهند.
به طور خلاصه، تصویر برداری ام آر آی، پتانسیل های برانگیخته و کشیدن مایع نخاعی هیچ کدام روش قطعی تشخیص بیماری ام اس نمی باشند، به این معنا که ام اس نمی تواند بر اساس این تست ها به تنهایی و به طور قطعی تشخیص داده شود.
در واقع از این آزمون ها بیشتر در جهت کمک به تشخیص نهایی و تایید یا رد آن استفاده می شود، لذا هر کدام از این تست ها باید به دقت توسط یک فرد متخصص تفسیر شوند.
تشخیص زودرس
روش های گوناگونی برای راهنمایی پزشک در جهت تشخیص بیماری ابداع شده اند. برای تشخیص قطعی بیماری ام اس، معیارهای تشخیصی خاصی باید وجود داشته باشد.
در سال 2001 یک معیار تشخیصی جدید به منظور تشخیص زودرس بیماری ام اس عرضه شد که بعدا تکمیل تر شد. این معیار که اصطلاحا معیار مک دونالد نام دارد، بر اساس یافته های بالینی بیمار و نتایج تصویر برداری ام آر آی می باشد.
در حال حاضر، تکنیک های جدید ام آر آی و این معیارهای تشخیصی جدید افتراق بهتر ام اس را از سایر بیماری هایی که علائم مشابه دارند، ممکن می سازد.
به لطف این تکنیک های تشخیصی پیشرفته، امروزه پزشکان شانس بیشتری را برای شروع درمان ام اس در مراحل اولیه بیماری دارند.
تحقیقات نشان داده است که درمان فوری می تواند تاثیر مثبتی بر جلوگیری از آسیب داشته باشد. علاوه بر این باعث کاهش یا تاخیر در بروز آسیب عصبی غیر قابل برگشت می شود.
عکس ها ضمیمه هم شدن
